Destinacije ::

Regija koja nosi imena dveju reka za koje su još Rimljani smatrali da su lekovite – Une i Sane, nalazi se na krajnjem severozapadu Bosne i Hercegovine, i graniči se sa susednom Hrvatskom. Oblast Une i Sane najpoznatija je po svojim prirodnim lepotama, i kulturno-istorijskim specifičnostima koje je uslovio sasvim poseban geografski položaj njenog centra – grada Bihaća.

Na raskršću značajnih istorijskih puteva, tokovi reka Une i Sane obeležavaju drevne pravce kretanja trgovaca, robe, karavana, ali i vojski. Danas granica između Hrvatske i Bosne i Hercegovine, a nekada granica između Ugarskog i Osmanskog carstva, ova regija krije tragove svoje duge i često veoma razorne istorije.

Una i Sana dve su reke koje se takmiče za prestižni epitet najlepše u čitavoj Bosni i Hercegovini, a ovu regiju oplemenjuju svojim bogatim vodenim tokovima, misterioznom lekovitošću, i jedinstvenim ekosistemima koje ih okružuju. Ova regija nema većih naselja sem Bihaća, ali zato ima mnogo sela i zaseoke, od kojih su neka, za ljubitelje skrivenih prirodnih bogatstava i jedinstvenih prizora daleko značajnija, ne samo od Bihaća, nego i od Banje Luke ili Sarajeva.

Sana velikim delom svog toka pripada ovoj regiji, a u svoju posestrimu Unu uliva se kod Novog grada. Legenda kaže da su joj ime dali još stari Latini uvereni u njena lekovita svojstva i besprekornu čistoću. Ova reka proizvod je tri ledena kraška vrela, i na svom putu ka ušću prelazi čak 146 kilometara. Najlepši delovi njenog toka opisuju istočnu granicu ove oblasti, zbog svog specifičnog oblika nazvanog – Ključ. Sana izvire na visini od čak 300 metara, i tu je odlikuju brzaci i slapovi, kao i vodopadi kojih najviše ima pre nego što je sa Sanskog mosta ispratimo ka Prijedoru, odakle ova reka ima sve sporiji i sporiji tok, i gubi odlike planinskih brzaka i kraških tokova.

Druga lepotica koja ispisuje krajnju granicu Bosne i Hercegovine delom svog toka je naravno reka Una, čiji je gornji tok zbog čudesnih prirodnih lepota zaštićen kao Nacionalni park prirode. Una izvire u Hrvatskom gorju, i desna je pritoka Save, njen basen zauzima površinu od 10.400 kvadratnih kilometara i u okviru njega pruža uslove za život oko milion ljudi. Njena plodna i pristupačna dolina glavni je razlog što se u njenom porečju nalazi ovakvo mnoštvo naselja. Una izvire na visini od oko 450 metara i na svom početku podseća na jezerce okruženo krečnjačkim stenama. Sam izvor ove reke je i izvor mnogih misterija vezanih za njene vode i lekovita svojstva. Poslednjim istraživanjima i zaranjanjem u jezerce dostignuta je dubina od čak 205 metara, ali dno nije dotaknuto, a uz to, legende okružuju i njeno ime. Meštani će vam rado ispričati kako su prekaljeni rimski legionari na obalama ove reke ostali zapanjeni njenom lepotom, gutali očima smaragdnu boju vode, bajkovite slapove i živopisne obale. Među zanemelim veteranima, jednom se od srca oteo uzvik “Una!” ili “Jed(i)na”, kako su inače vojnici tepali svojim draganama. Druga legenda, po svemu sudeći starija i od Rimljana, i donosi priču o odjeku koji se u mirnim jutrima može čuti na ovoj reci. Kaže se da je ovo jeka imena koje je omađijani ratnik dao svojoj prelepoj kćeri, a da se ne zna je li ova kći vile i neznanog junaka pozajmila boju očiju od reke, ili je reka poprimila boju njenih očiju. Tek jeka njenog imena prolama se tokom dugim oko 212 kilometara, na kom Una prolazi kroz neka od najzanimljivijih naselja ove regije, kao što su Martin Brod i Kulen Vakuf, sam Bihać da bi u svoje okrilje prihvatila vode prelepe Sane kod Novog Grada.

Una ima mnogo različitih nadzemnih i pozemnih pritoka koje čine njen tok zaista jedinstvenim prirodnim fenomenom, i domom raznovrsnih biljnih i životinjskih vrsta. Ovde se nalaze i drevni ostaci mnogih kultura koje su živele u ovoj prirodi, koja je, srećom, ostala netaknuta do danas. Ambijentalno uklopljeni istorijski spomenici, kule, tvrđave i gradovi daju dodatnu vrednost celoj dolini Une. Nedvosmilseno se zna da je područje u kontinuitetu naseljeno još od praistorije, o čemu svedoče brojna arheološka nalazišta, ostaci utvrda, gradina i srednjevekovnih gradova. Najbrojniji su lokaliteti iz bronzanog i gvozdenog doba, i po pravilu, visinska naselja smeštana na istaknutim mestima, sa odličnom preglednošću okolnog terena i obiljem vode u blizini. Ova teško pristupačna mesta uglavnom su imala odbrambene zidine koje su još uvek uočljive iz daljine – čak i ako je sam pristup veoma rizičan i opasan.

Najveće bogatstvo Nacionalnog parka Una svakako su sojenička naselja i predmeti locirani u ataru sela Ripač, udaljenog oko 5 kilometara od Bihaća. Odličan geografski položaj bio je presudan da baš Ripač bude centar razvoja japodske kulture. Ovaj narod, Japodi, čine severozapadnu etnogrupu ilirskih plemena, i na ovom prostoru su ostvarili različita kulturna dostignuća – od razvoja figuralnog stvaralaštva do izgradnje sojeničkih naselja koja su i postala glavno obeležje Ripča. Ono što je sasvim fascinantno je što je ovaj tip sojenica tipičan za prostor dalekog severa Evrope, i sasvim je “izmešten” iz svog prirodnog okruženja, pa kao izuzetak čini jedinstvenu karakteristiku Japoda koji su živeli ovde. Ovi ostaci su prava retkost i od nemerljivog su značaja za arheološka istraživanja. Japodi koji su ovde živeli razvijali su sasvim specifičnu kulturu bez ikakvih primesa okolnog stanovištva, i ovde su sačuvani primeri njihovih umetničkih dostignuća. Pojedini religijski motivi, predstave jelena, vukova, zmija i drugih svetih životinja su veoma dominantni. Takođe, ovde su pronađeni i veoma retki primerci predstava bogova od terakote, bilo nagih, bilo sa tragovima nakita i odeće – što govori o visokom stupnju razvoja kulturne i religiozne svesti ovog naroda.

Prva stanica Nacionalnog parka svakako je Martin Brod. Ovo mesto dom je svega oko stotinak stanovnika, ali je nadaleko poznato po jednom od najlepših vodopada. Samo seoce smešteno je na dnu kanjona kojim se Uni pridružuje maleni tok Unac, a ovo je i najatraktivniji deo toka reke, jer se tu nalazi mnoštvo kanala, brzaka, ostrvaca, kao i niz velikih vodopada – od kojih je najviši čak 55 metara visok, i razlog zašto je Martin Brod kod turista poznatiji od mnogih drugih mesta. Ovde možete videti neke sasvim neverovatne prirodne fenomene poput “Bučnice” odnosno prirodne “veš-mašine” kojoj nije potreban nikakav prašak, i koja akumulira neverovatnu količinu čiste vode u buretu sa rupama. Martin Brod ima i svoju legendu o tragično zaljubljenoj Marti. Ona se naime zaljubila u “garave kovrdže” preko brzaka Une. Tragično vreme puno sukoba ovu ljubav činilo je zabranjenom, pa su se ljubavnici, poput Romea i Julije odlučili na bekstvo. Martin Brod je mesto gde se jadna Marta okliznula na rečnoj sedri i tako tragično nastradala.

Ovde se nalazi jedan od najstarijiih manastira u Bosni – Rmanj. Narodna tradicija gradnju pripisuje Katarini Branković, kćeri poslednjeg srpskog despota Đurađa Brankovića, a ime je dobio po grofičinom sinu Hermanu III (Rmanj je iskrivljeni oblik ovog imena), koji nije dočekao zrelost. Duga istorija manastira beleži da je tokom XVI i XVII veka ovde prebivalo i stotinu monaha, kao i da je bio veliko žarište slikarskog i prepisivačkog rada – pravi rasadnik kulture, umetnosti i pismenosti. Nema nikakvih podataka o manastiru sve do polovine XIX veka, kada počinje njegova obnova, samo da bi 1875. bio razrušen. ponovno obnavljanje počinje sa dobijanjem nezavisnosti posle I svetskog rata, da bi bio uništen u ratnim razaranjima 1944. godine, kada je sasvim stradala i unutrašnjost manastira. Manastir je u potpunosti obnovljen tek 1998. godine, i od tada u njemu ima bratije, a potom je poginut i manastirski konak.

Na samom ušću Unca u Unu krajem XIV veka podignut je i utvrđeni grad koji se, prema tadašnjim zapisima, zvao Konuba, a danas ime deli sa manastirom u blizini. Od srednjevekovnog grada Rmanj i danas stoji, obrasla mahovinama, deset metara visoka kula, čiji su spratovi odvojeni svodovima. Ovaj grad imao je velike zidine, a ostao je u istoriji zabeležen i kao zalog ugarskog kralja Sigismunda Nikoli Frankopanu. Nažalost, danas je Rmanj zapušten i u veoma lošem stanju, a zbog trošnosti sama građevina nije pogodna za radoznalost turista. Zato ovde većina turista dolazi baš zbog reke – zbog raftinga, kajaka, mušičarenja, ali se mnogi vraćaju zbog rakije i prirodnih, organskih proizvoda, brašna koje melju stare vodenice i specijaliteta podneblja, vrganja, pečuraka i drugih jestivih gljiva, ali i zbog čuvene martinbrodske pastrmke.

Ipak, najpoznatija atrakcija Nacionalnog parka Una je Štrbački Buk, do koga vode mnogobrojne staze. Ovo je veliki vodopad sa koga počinju unske regate u kajaku i raftingu prema Bihaću. U blizini samog vodopada nalazi se i kamp naselje, gde je svake godine sve razvijenija turistička infrastruktura. Na toku Une do ovog fantastičnog vodopada nalazi se se i Kulen Vakuf, u kom je rođen Kulin-kapetan koji je ostao upamćen u epskim pesmama kao jedan od ljutih protvinika Kraljevića Marka. Kulen Vakuf je udaljen oko 40 kilometara od Bihaća, i pravo je istorijsko jezgro ove regije, i jedan od razloga što je oblast 2008. godine proglašena nacionalno zaštićenim dobrom. Ovde je u periodu od 1603-1613. podignuta Sultan-Ahmetova Džamija, koja je svoje ime i dobila po velikom sultanu koji je tada vladao. Ona čini veoma interesantno odstupanje od sakralnih pravila gradnje džamija, jer sa ispod nje nalaze dućani i prolazi sa četiri strane, dok se u samu džamiju ulazi preko kamenog stepeništa. Džamija je rušena tokom ratne stihije, i u obnavljanju je umesto tesanog kamen korišćena cigla, ali je ovo jedina izmena u njenoj rekonstrukciji. Sultan-Ahmetova džamija je i veliki i stameni svedok i čuvar istorije ovog malenog mesta duge istorije. Ostalo je u knjigama da se Kulen Vakuf nekada zvao “Džisr-i-kebir” odnosno Veliki Most, i da je nastao za vreme Otomanske uprave u Bosni. Izgrađen je na veštačkom ostrvu uz levu obalu Une, tako da je uz same njegove bedeme tekla voda i njen rukavac činio je opkop grada – pa se u njega ulazilo preko velikog mosta – otkuda i staro ime.

U zaleđu Kulen Vakufa diže se Ostrovica – koji je praistorijska gradina, srednjevekovni grad. Podignut je na temeljima i, delimično, od materijala koji su tu ležali mnogo milenijuma. Na samom ulazu u ovaj “grad” nalazi se crkvište, temelji ruševine dugi 14 i široki 6 metara, zbog čega se veruje da su pripadali sakralnoj građevini – u narodu je prozvano “Grčka” ili “ Ostrovička crkvina”. Ovaj srednjevekovni grad pripadao je vlastelinskoj porodici Karlovići, i bio je najutvrđeniji grad u gornjem toku reke Une. Grad je zauzet 1523. godine, i imao je vojnu posadu sve do 1878. godine kada je naprosto – napušten. O veličini i značaju ove vojne utvrde slikovito govori podatak da je tokom XVI veka u njemu bio garnizon od čak 60 konjanika i 150 pešaka. Tokom XVIII veka utvrda je proširena i ojačana sa još četiri kule, i postala je centar čitave odbrane granice, i pod njenu komandu potpadale su i sve ostale utvrde – Orašac, Havala, Džisri-kebir, Čovka i Donji Lapac, koji su zajedno činili pograničnu odbranu, ali i unutrašnji red i mir. Titula kapetana bila je nasledna, i svi su pripadali porodici Kulenović.

Drugi znameniti srednjevekovni grad nalazi se oko 2 kilometra od same Ostrovice, i zove se Orašac. Njime dominira 8 metara visoka kula koja je bila dodatno utvrđena zidinama, koji, delimično i danas postoje. Unutar Orašca bilo je i drugih građevina, i većina zgrada i džamija koje su nalazile sigurnost iza ovih zidova sagarađene su tokom osmanske vladavine, ali od njih danas možete prepoznati samo temelje.

Veliki potencijal rečnih tokova bogatih vodom u očuvanoj prirodi Nacionalnog parka Una  iskorišćeni su upravo u rekreativne i sportske svrhe, pa danas najveći broj posetilaca uživa u raftingu i kajakaštvu. Ukoliko ste raspoloženi za nezaboravnu avanturu, možete se upustiti u vrtoglave spustove brzacima i slapovima Une, čiji je prvi deo dug, slikovit i nepredvidiv, sa mnogo valova i virova, pa je staza tokom srednjeg vodostaja veoma složena i zahtevna. Dodatnu atrakciju čine skokovi skipera, odnosno upravljača čamcima sa najvišeg vodopada na Uni Štrbačkog Buka – vratolomija sa padom od čak 18 metara. Rafting ovde ima dugu tradiciju, i možete se u potpunosti osloniti na iskustvo skipera. Ukoliko ste ljubitelj ronjenja, Una je pravo odredište za vas. Možete se upustiti u ronjenje ispod slapova, a Bihać je i rodno mesto sasvim jedinstvenog i ovde razvijenog pravca u podvodnim sportovima – Speed River Diving. Ovo je u principu veština ronjenja u divljoj reci, prepuno uzbuđenja i borbe sa podvodnim strujama i preprekama. Ronjenje je fantastično i na rekama Klokot i Dabar, koje, iako van područja NP Una, imaju sve odlike kristalne bistrine i bogatstva flore i faune. Kako se na području Bihaća završavaju dva velika kraška sistema, teren obliuje izvorištima pitke vode i značajnim brojem potopljenih pećinskih i spaleoloških formacija, a dosadašnje podvodne ekspedicije otkrile su ogromno prirodno bogatstvo, pa se ovde možete upustiti i u jedinstveno istraživanje podvodnih pećina. Nacionalni park Una je premrežen raznim pešačkim i biciklističkim stazama, od kojih će vas neke provesti pored najznačajnijih kulturnih spomenika ove regije.

Regija Una-Sana u zagrljaju dveju prelepih reka ponudiće vam prizore nemerljive lepote, skrivene prirodne fenomene, srednjevekovne gradove i utvrde, ali i fascinantu japodsku kulturu – a ukoliko dolazite tokom letnjih meseci, u Bihaću će vas dočekati i niz kulturnih manifestacija, pa ćete se naći u jedinstvenoj prilici da uživate u pravom sevdahu, uličnim spektaklima, koncertima i drugim kulturnim događajima.

Lokacija na mapi

Smeštaji - Oblast Una-Sana
Rent-A-Car - Oblast Una-SanaIzleti/Ekskurzije - Oblast Una-Sana

Gradovi